Ayasofya Mozaikleri Gezi Rehberi

Ayasofya mozaikleri, tarihi ve mimarisi ayrı birer yazı konusu olabilecek kadar derin ve ilgi çekici konular. Ayasofya ile ilgili şu ana kadar yazdıklarımı yeterli görüyordum. Ta ki elimde fotoğraf makinesi ile Ayasofya‘ya tekrar yolum düşene ve o eşsiz mozaiklerin fotoğraflarını bıkmadan usanmadan onlarca kez çekene kadar.

Ortaya o kadar özendiğim fotoğraflar çıktı ki, müze planını ve eşsiz mozaikleri ayrı bir yazı olarak kaleme almaya karar verdim. Gördüğüm kadarıyla “Google Türkiye” sonuçlarında bu konuda yeterince kayıt da yok. Tüm başlıkları “X Şehir Gezi Rehberi” diye dolduran blog yazarı arkadaşlar bu meseleye el atmamışlar. O zaman Ayasofya Gezi Rehberi konusundaki bu boşluğu doldurmaya çalışalım.

Ayasofya Mozaikleri Gezi Rehberi
Ayasofya

Ayasofya Mozaikleri Gezi Rehberi

Ayasofya’yı deneyimli bir tur rehberi ile gezmenin keyfi paha biçilemezdir. Ayasofya tarihi, mimarisi ve mozaikleri hakkındaki tüm bilgileri böylece edinebilirsiniz. Ancak kendiniz de gezseniz, Ayasofya gezi rehberi yazısı size oldukça faydalı olacaktır. Öyleyse adım adım beraber Ayasofya’yı gezmeye başlayalım.

Not: Ayasofya, 2020 yılının Temmuz ayında alınan bir kararla camiye çevrildi. Ancak benim bu yazıda sunduğum gezi rotasını halen izlemek mümkün. Eğer Ayasofya’ya girdikten sonra eskiden bilet gişelerinin olduğu batı yönündeki avluya giderseniz, aynen bu yazıdaki gibi gezebilirsiniz. Kafeteryanın ve eski kiliseden kalan sütunların olduğu bu avlu, kolaylıkla bulunabilir.

1. Ayasofya’nın Avlusu

Ayasofya Gezi Blog

Eski bilet gişelerinin olduğu avludan içeri doğru yürürken, solunuzda bir kafe ve etrafında birçok tarihi eser göreceksiniz. Sütunlar, frizler ve sütun başlıkları gibi bir çok kıymetli tarihi eserler size yürüyüşünüzde eşlik edecek. Bunların hepsi Teodosius Ayasofyası‘ndan (İkinci Dönem Ayasofya) kalan eserler.

Bu görkemli kilise, kanlı Nika Ayaklanması sırasında öfkeli halk tarafından yakılıp, yıkılır ve yerle bir olur. İmparator Justinianus’a karşı kalkışılan bu isyan, general Belisarius‘un müdahalesi ile çok kanlı bir şekilde sonlandırılır.

Bugünkü Sultanahmet Meydanı (Hipodrom) civarında 30.000 kişi kılıçtan geçirilir ve isyan sona erer. Nihayetinde, Justinianus yeni bir kilise yaptırmaya karar verir ve ortaya bugünkü Ayasofya çıkar.

Bu yazıda daha çok Ayasofya’nın içindeki mozaiklere ve eserlere odaklanmak istediğim için, tarih kısımlarını çok kısa notlarla geçiştirdim. Ancak Ayasofya’nın tarihini daha geniş bir çerçeveden görmek isterseniz, Ayasofya Tarihi ve Mimarisi isimli yazıma da bakmanızı tavsiye ederim.

2. Ayasofya Dış Narteks

Ayasofya‘yı gezmek isteyen ziyaretçiler, Dış Narteks’ten (Dış Koridor) içeri gidiklerinde onları ilk olarak karşılayan şey, çok bilgilendirici bazı görsellerle süslü panolardır. Ayrıca İngilizce de olsa, televizyondan Ayasofya’nın mimari özellikleri ile ilgili bir belgesel dönüyor. Dışarıdan içeriye girer girmez Ayasofya‘nın ana mekanı ve kubbesi insanları kendine mıknatıs gibi çekiyor olsa da, bu güzel koridordaki eserleri es geçmeyin derim.

3. İmparator Kapısı

Ayasofya Gezi Yazısı

Dış Narteks’ten, İç Narteks‘e açılan kapı, aynı zamanda İmparator Kapısı manzarasını verir. İşte “mıknatıs gibi çeker” derken, vurgulamak istediğim buydu. İnsanların büyük bir kısmı, bakışlarını Ayasofya‘nın o muhteşem kubbesine kilitleyip, dümdüz ana mekana doğru ilerliyorlar. Halbuki sindire sindire gezmek çok daha iyidir. 1500 yıllık tarihi bu kadar çabuk tüketmemek lazım.

4. Ayasofya İç Narteks

blank

İç Narteks’te 9 adet kapı bulunur. Bunların merkezindeki dev kapı ise İmparatorluk Kapısı‘dır. Üzerinde bir Bizans İmparatoru olan VI. Leon‘un, Hz. İsa önünde diz çökerken bir tasviri bulunur. Ayasofya’daki en iyi korunmuş ve en güzel mozaiklerden biri budur.

5. İmparator VI. Leon Mozaiği

Ayasofya İmparator Leon Mozaiği

Ayasofya’nın İmparator Kapısı’nı süsleyen VI. Leon Mozaiği aslında hüzünlü bir öyküyü simgeler. Rivayete göre İmparator Leon üç kez evlenir, fakat her seferinde eşleri çeşitli hastalıklardan dolayı ölür. Dördüncü kez evlenmek istediğinde, Bizanslı din adamlarının muhalefeti ile karşılaşır.

Kilisenin ve halkın lütfunu kazanmak için büyük çaba harcar. Bu iyi niyetin simgesi olarak da, imparator kapısı üzerine mozaik yerleştirilir. Sonuçta İmparator Leon, şartları zorlayarak da olsa bir kez daha evlenir.

6. Ayasofya’nın Ana Mekanı (Naos)

blank

Ayasofya‘nın en çok tarihi eser barındıran ve en güzel yeri elbette ki Ana Mekanı olan Naos’tur. Her daim kalabalıktır, bazen yürüyecek yer bulamaz, fotoğraf çekerken birileri ile çarpışırsınız. Ayasofya‘nın yerden 56 metre yükseklikteki kubbesi insanı hayranlıktan adeta sarhoş eder.

7. Serafim Melekleri

blank

Ayasofya’nın koruyucusu olduğuna inanılan, altı kanatlı Serafim Meleği’nin resmine bakıyorsunuz. Serafim Melekleri, kubbenin altındaki her köşede bir tane olmak üzere toplam dört tanedir. Ancak yalnızca bir tanesinin yüzü net olarak seçilebilir.

8. Ayasofya’nın Kubbesi

blank

Binaya dünyanın en özel yapılarından biri olma şansı veren mimari deha, adeta Ayasofya’nın kubbesinde vücut bulmuştur. Ayasofya, inşa edildiği 537 yılından itibaren 1000 yıl boyunca dünyanın en büyük mabedi olarak kalmıştır.

9. Apsis’teki Meryem ve İsa Mozaiği

Ayasofya Isa ve Meryem Mozaikleri

Apsis’teki Meryem ve İsa mozaiği, Ayasofya‘da günümüze ulaşan en eski mozaiktir. Bizans İmparatorluğu’nda 726 ile 842 yılları arasında süren İkonoklazm (İkona Karşıtlığı) isimli bir dönem vardı. Bu dönemde Bizans imparatorları, tasvirleri puta taparlık olarak gördüler ve imparatorluk sınırları içindeki tüm mozaikleri, ikonaları ve freskleri yok ettiler.

Bu yüzden Ayasofya’nın erken dönemlerinden kalma hiç mozaik yoktur. Hatta tüm İstanbul’da 842 öncesinden kalma bir mozaiğe rastlanmaz. Kariye Müzesi‘ndeki Bizans mozaikleri, Ayasofya ile karşılaştırınca çok yenidir.

10. Ayasofya’nın Yan Nefleri

blank

Ayasofya‘nın merkeze göre çok daha az ışık alan, loş ve gizemli yan nefleri (yan koridorları) var. Ayasofya, tarihi boyunca efsanelerin odağı olagelmiş ve tarihin duyularla hissedilecek kadar yoğunlaştığı, insanlık için muhteşem bir miras.

11. Üst Kattaki Ayasofya Mozaikleri

blank

Ayasofya Mozaikleri, binaya serpiştirilmiş gibi; farklı yerlerde varlık gösterseler de, en çok öbeklendikleri yer üst kattaki galeridir. Deisis, İmparator Komnenos ve İmparatoriçe Zoe mozaikleri burada görülebilir.

12. Deisis Mozaiği

Ayasofya Pantokrator İsa Mozaikleri

Deisis Mozaiği, Ayasofya’daki en meşhur mozaiktir. Ünü sınırlarımızın çok ötesindedir. Bizans sanatının zirvesi olarak kabul edilir. Mozaiğin ortasında Hz. İsa, solunda Hz. Meryem ve sağında ise Vaftizci Yahya görülebilir.

Kıyamet gününü tasvir eden bu mozaikte, Meryem ve Yahya, İsa’dan insanların günahlarının affedilmesini dilemektedir. Bizans sanatında çok sık rastlanan bir kompozisyondur ve oldukça dokunaklı bir anı betimler.

13. İmparatoriçe Zoe Mozaiği

Ayasofya İmparatoriçe Zoe

İmparatoriçe Zoe Mozaiği, Bizans tarihinde tartışmalı bir dönemi temsil eder. İmparatoriçe Zoe’nin babası varis bırakmadan ölmüştür. Zoe’nin evleneceği kişi imparator olacaktır. Devlet erkanının uygun gördüğü bir adamla (Bkz: III. Romanos) evlenir. Fakat sonra başka birine aşık olur. Birinci kocası esrarengiz bir şekilde banyoda ölü bulunur! Böylece Zoe, aşık olduğu adamla (Bkz: IV. Mihail) evlenir.

Ne var ki, ikinci kocası da ölümcül bir hastalık nedeniyle hayatını kaybeder. Bu kez yakışıklı bir bürokrat olan Konstantin Monomakhos ile evlenir. Mozaik aslında Zoe’nin ilk evliliğinin anısına yapılmıştı. Fakat imparator değişince, mozaikteki adamın yüzü kazındı ve en son eş olan IX. Konstantin’in yüzü ile değiştirildi.

14. Komnenos Ailesi Mozaiği

blank

12. Yüzyıl’da hüküm sürmüş olan Komnenos Ailesi, Ayasofya‘ya yaptıkları bağışı bu mozaikle ölümsüzleştirmek istemişler. Solda imparator II. Ioannes Komnenos, sağda ise Macar Kralı’nın kızı olan eşi Eirene var. Komnenoslar mozaiğinin en sağında ise oğulları, tahtın varisi Aleksios görülebilir. Hastalanıp öldüğü için tahta geçememiştir.

15. Justinianus ve Konstantin Mozaiği

Ayasofya Imparator Mozaikleri

Doğu Roma’nın en önemli imparatorları olan Konstantin (Constantinus) ve Jüstinyen (Justinianus) mozaiği, Ayasofya’nın eski çıkış kapısının üstündedir. (Camiye çevrilince ana giriş oldu).

Mozaiğin sağında, Roma İmparatoru Konstantin; elinde sembolik olarak tuttuğu başyapıtı Konstantinopolis’i, Meryem ve İsa’ya sunmaktadır. Solda ise Ayasofya’yı inşa ettiren İmparator Justinianus var. O da aynı şekilde başyapıtı olan Ayasofya’yı, Meryem ve İsa’ya sunuyor.

İlk bakışta ellerinde bir maket tutuyor gibi gözükseler de, mozaik onların kutsal amaçlarla gösterdiği iradeyi simgeler. Bizans tarihinde Kutsal Kilise olan Ayasofya ve Kutsal Şehir olan Konstantinopolis, göklerdeki gerçek sahiplerine sunulmaktadır.

Mozaik, 300’lü yıllarda yaşamış olan Constantinus ve 500’lü yıllarda yaşamış olan Justinianus‘un ölümünden çok sonra yapılmıştır. 10. Yüzyıl‘a tarihlenen ve 1000 yaşında olan bir mozaik için mükemmel durumdadır.

Ayasofya Nasıl Gezilmeli?

Oldukça köklü bir tarihe sahip olan Kariye ve Ayasofya gibi mekanların, bilgili bir rehber ile gezilmesi tavsiye edilir. Bin yılı aşan bir tarihe tanıklık eden ve her yüzyıldan bazı izler taşıyan bu tarihi eserleri ailenizle beraber bir rehber eşliğinde gezebilirsiniz.

Rehberli Ayasofya Turu, ailenizden veya arkadaşlarınızdan herhangi birine hediye niteliğinde de olabilir. Yakınlarımızı mutlu etmek istediğimiz özel günlerde, onlara klişe eşyalar armağan etmek yerine, tarih ve keyifli sohbetler ile dolu bir gün armağan etmek yeğdir.

Ayasofya Mozaikleri Gezi Rehberi by Serhat Engül

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *